home
o nama
istorijat zadrugarstva
zadruzni principi
clanstvo
delatnosti
panonija coop
linkovi

©2004. Yellow Pages Co.
     
      ISTORIJAT ZADRUGARSTVA U VOJVODINI  
     
 

Tradicija zadružnog organizovanja na prostorima današnje Vojvodine postoji više od 150 godina.
Prva zemljoradničko-kreditna zadruga u Vojvodini koja je osnovana 1846. godine u Bačkom Petrovcu, bila je treća zadruga u svetu.

Uvidevši prednosti zadružnog organizovanja, vrlo brzo se pristupa stvaranju novih zadruga na ovim prostorima, i to: u Erdeviku (1855.), u Titelu i Pivnicama (1868.), u Gložanu (1869.), Rumi (1883.) itd.

Zadružni pokret se na prostorima Vojvodine u prvoj polovini 20. veka razvija paralelno sa zadrugarstvom u razvijenim zemljama Evrope. Do 1937. godine vojvođanske zadruge su privređivale po austrougarskom zakonodavstvu, koje nije ograničavalo zadrugare u ostvarivanju ekonomskih interesa kroz zadružno organizovanje. Period do II svetskog rata karakteriše razvoj zadrugarstva, zasnovan na tržišnom poslovanju. U toku II svetskog rata, usled ekonomske krize i ratnih razaranja dolazi do prestanka rada najvećeg dela zadruga i zadružnih saveza.
Od završetka II svetskog rata do 90-tih godina, pod direktnim uticajem države, u zadrugarstvu su primenjena četiri modela:

  • Nabavno – prodajna zadruga,
  • Seljačka radna zadruga,
  • Opšta zemljoradnička zadruga, i
  • Osnovna organizacija kooperanata

    Period od II svetskog rata od 90-tih godina, za razliku od predratnog, uglavnom je rezultirao ruiniranjem zadružnog pokreta, kao i udaljavanjem od zadružnih principa i tržišnog poslovanja. Država je stalnim intervencijama u oblasti zadrugarstva (kao i u drugim oblastima poljoprivrede) doprinela drastičnom smanjenju poverenja zemljoradnika u zadrugarstvo kao i u druge oblike povezivanja i udruživanja zemljoradnika u nabavci inputa, obradi zemljišta i prodaji proizvoda, što je jedan od razloga zaostajanja u razvoju primarne poljoprivredne proizvodnje naše zemlje, u odnosu na zemlje tržišne privrede.

    Amandmanima na Ustav SFRJ iz 1988. godine kao ravnopravni oblik svojine ponovo se uvodi zadružna svojina, a 1990. godine donosi se novi Zakon o zadrugama. Po tom Zakonu omogućeno je formiranje zemljoradničkih zadruga kao samostalnih pravnih lica. Takođe je utvrđena obaveza da se imovina ranijih zadruga prenetih u poljoprivredna preduzeća i kombinate vrati zadrugama. Po odredbama ovog Zakona, deo osnovnih organizacija kooperanata se izdvaja iz sastava preduzeća i organizuje u zadruge, ali pri tome veći deo njihove imovine, ostaje u preduzećima. Pošto najveći deo imovine zadruga po odredbama Zakona iz 1990. godine nije vraćen zadrugama, pitanje povraćaja zadružne imovine nastoji se rešiti novim Zakonom o zadrugama donetim 1996. godine. Politički motivi, neefikasnost nadležnih organa i uopšte nemaran odnos prema svojinskim pitanjima su razlog neefikasnog sprovođenja odredbi o povraćaju zadružne imovine i po novom Zakonu, te se samo manji deo zadružne imovine vraća se u zadružni sektor. U Vojvodini je samo oko 60.000 ha poljoprivrednog zemljišta vraćeno zadrugama, dok se kod poljoprivrednih preduzeća još uvek nalazi više od 130.000 ha poljoprivrednog zemljišta u zadružnoj svojini. Imovina koja nije vraćena zadrugama ugrožena je procesima privatizacije preduzeća kod kojih se nalazi.

    Uporedo se transformisanjem osnovnih organizacija kooperanata u zadruge, od početka 90-tih godina dolazi do formiranja novih zadruga od strane zemljoradnika koji u zadružnom organizovanju vide mogućnost za ostvarenje svojih ekonomskih interesa. Zemljoradničke zadruge na našim prostorima najčešće nisu ekonomski jake organizacije, ali su one neophodne za male i srednje poljoprivredne proizvođače, koji bez njih ne bi mogli u većini slučajeva ni zasnivati proizvodnju, ni postići korektne uslove realizacije i naplate svojih proizvoda. Zadruge imaju veliki značaj i za prerađivače, posrednike u prometu i krajnje potrošače, koji preko njih kupuju na jednom mestu količinu robe koju bi bez zadruga ugovarale ili kupovale sa ogromnim brojem poljoprivrednih proizvođača.

  •